Xem ngày tốt xấu: Hoàng Đạo, nên làm và hướng xung

Xem ngày tốt xấu theo lịch vạn niên là thói quen quen thuộc khi cần chọn ngày cưới, khởi công, nhập trạch hay đi xa. Trang lịch của mỗi ngày thường gồm nhiều mục xếp cạnh nhau: ngày âm, can chi, tiết khí, cột nên làm, cột không nên làm, con giáp bị xung, hướng xung và tên vị thần trực nhật. Phần lớn người dùng chỉ đọc hai cột đầu và bỏ qua phần còn lại, cách đó cũng ổn miễn là hiểu mỗi mục nói gì. Bài viết giải thích từng mục, kèm ba ví dụ có thể tra lại trong năm 2027.

Hoàng Đạo và Hắc Đạo là gì

Mỗi ngày được gán một trong mười hai vị thần trực nhật, và mười hai vị này chia thành hai nhóm. Nhóm Hoàng Đạo gồm Thanh Long, Minh Đường, Kim Quỹ, Thiên Đức, Ngọc Đường và Tư Mệnh, được coi là thuận. Nhóm Hắc Đạo gồm Thiên Hình, Chu Tước, Bạch Hổ, Thiên Lao, Huyền Vũ và Câu Trần, được coi là không thuận.

Nhãn này là thông tin tóm tắt, không phải phán quyết. Ngày Hắc Đạo không phải ngày bị cấm, và ngày Hoàng Đạo không bảo đảm mọi việc đều thuận. Phần chi tiết vẫn là hai cột nên làm và không nên làm.

Ngoài lớp thần trực nhật còn có lớp thập nhị trực, tức mười hai trực mang tên Kiến, Trừ, Mãn, Bình, Định, Chấp, Phá, Nguy, Thành, Thu, Khai, Bế. Lớp này cũng được ghi trong trang ngày và được dùng khi chọn ngày cho từng loại việc. Hai lớp thông tin chồng lên nhau chứ không thay thế nhau, nên một ngày có thể vừa thuộc Hoàng Đạo vừa mang trực không thuận cho việc cụ thể.

Ngày cũng được gắn nhãn tiết khí, dùng khi cần chọn ngày cho việc có ràng buộc mùa như động thổ. Bảng tiết khí của năm nằm trong bài 24 tiết khí năm 2027.

Đọc cột nên làm và không nên làm

Cột nên làm liệt kê những việc mà sách ngày cho là phù hợp với ngày đó; cột không nên làm liệt kê những việc bị coi là không phù hợp. Cả hai đều là danh sách việc cụ thể: cưới hỏi, dạm hỏi, nhập trạch, động thổ, làm bếp, đi xa, cúng tế, mai táng, khai trương.

Điều quan trọng là các cột này không nói ngày tốt hay xấu một cách chung chung. Cùng một ngày có thể thuận cho cưới hỏi nhưng không thuận cho động thổ. Người đọc cần tìm đúng việc mình định làm thay vì đọc lướt cả danh sách.

Độ dài hai cột chênh nhau rất nhiều giữa các ngày. Có ngày cột nên làm dài gấp mấy lần cột không nên làm, có ngày ngược lại. Cột dài không có nghĩa là ngày đó tốt hơn; đó chỉ là hệ quả của việc sách ghi nhiều hay ít mục cho vị trí của ngày trong chu kỳ.

Xung và hướng xung

Xung là quan hệ giữa chi của ngày và mười hai con giáp. Mười hai chi xếp thành sáu cặp đối nhau: Tý với Ngọ, Sửu với Mùi, Dần với Thân, Mão với Dậu, Thìn với Tuất, Tỵ với Hợi. Mỗi ngày có một chi, và chi đó đối diện với một con giáp; lịch ghi con giáp bị xung kèm can chi cụ thể của ngày bị xung.

Ví dụ ngày 6 tháng 2 năm 2027 có can chi Bính Thìn, tức ngày con rồng, nên xung với con Chó, và can chi của ngày bị xung là Canh Tuất. Ngày 15 tháng 9 năm 2027 có can chi Đinh Dậu, ngày con gà, nên xung với con Thỏ, can chi Tân Mão.

Hướng xung là hướng mà sách ngày đánh dấu là không thuận trong ngày đó, đi theo chi của ngày. Ngày 6 tháng 2 năm 2027 là hướng Nam; ngày 15 tháng 9 năm 2027 là hướng Đông. Cách dùng truyền thống là tránh khởi sự việc lớn về hướng đó, không phải kiêng đi về hướng đó trong sinh hoạt hằng ngày.

Điều xung không có nghĩa là người sinh năm bị xung phải tránh cả ngày. Cách hiểu đó là cách hiểu đơn giản hoá về sau này. Trong cách dùng truyền thống, xung là một trong nhiều dấu hiệu của ngày, và lời khuyên thực hành gắn với hướng nhiều hơn là với người.

Ba ví dụ trong năm 2027

Ví dụ thứ nhất là ngày 6 tháng 2 năm 2027, mùng một Tết. Trang ngày ghi thần Kim Quỹ, thuộc nhóm Hoàng Đạo; cột nên làm có cưới hỏi, dạm hỏi, đi xa, gặp gỡ người thân, cúng tế, cầu phúc; cột không nên làm có dọn vào nhà mới, làm bếp, chữa bệnh, mai táng, dời nhà. Ngày mang trực Mãn.

Ví dụ thứ hai là ngày 15 tháng 9 năm 2027, rằm tháng Tám. Trang ngày ghi thần Ngọc Đường, cũng thuộc Hoàng Đạo; cột nên làm có cúng tế, đi xa, tắm gội, quét dọn nhà cửa, mai táng; cột không nên làm có động thổ, phá thổ, tậu nhà đất, đào giếng. Ngày mang trực Kiến.

Ví dụ thứ ba là ngày 1 tháng 7 năm 2027. Trang ngày ghi thần Huyền Vũ, thuộc nhóm Hắc Đạo; cột nên làm vẫn có nhiều mục như cưới hỏi, sửa chữa, động thổ, làm bếp, chuyển nhà, nhưng cột không nên làm có cầu phúc, khai quang, đào giếng, khai trương, mai táng. Ngày xung với con Hợi, hướng xung là hướng Đông.

Ba ví dụ này cho thấy điểm quan trọng: nhãn Hoàng Đạo hay Hắc Đạo không thay thế được hai cột chi tiết. Ngày Hắc Đạo ở ví dụ thứ ba vẫn có danh sách việc nên làm dài, chỉ khác là danh sách việc không nên làm cũng rõ ràng.

Cách xem một ngày trong bốn bước

Bước một, mở lịch vạn niên và chọn năm, tháng dương lịch cần xem.

Bước hai, bấm vào ngày cần xem để mở trang chi tiết, nơi có đủ ngày âm, can chi, tiết khí, thần trực nhật, hai cột việc nên và không nên làm, xung và hướng xung.

Bước ba, tìm đúng việc mình định làm trong hai cột. Nếu việc đó nằm ở cột nên làm thì ngày phù hợp theo sách; nếu nằm ở cột không nên làm thì nên xem thêm vài ngày gần đó để so sánh.

Bước bốn, đối chiếu xung và hướng xung với kế hoạch cụ thể. Nếu việc dự định khởi sự theo một hướng nhất định, nên tránh hướng bị đánh dấu xung trong ngày đó.

Sau khi đã chọn được vài ngày, cách dùng hợp lý là so sánh chứ không chọn ngay ngày đầu tiên thấy phù hợp. Mỗi ngày có một danh sách khác nhau, và việc so sánh hai, ba ngày giúp thấy rõ việc mình cần làm được ghi nhận ra sao.

Hiểu nhầm thường gặp

Hiểu nhầm thứ nhất là coi cột nên làm như giấy phép và cột không nên làm như điều cấm. Cả hai đều là khuyến nghị theo truyền thống, không phải quy định.

Hiểu nhầm thứ hai là coi cột không nên làm dài là ngày xấu. Cột dài chỉ có nghĩa là sách ghi nhiều mục bị hạn chế cho vị trí của ngày trong chu kỳ.

Hiểu nhầm thứ ba là coi xung là lời cảnh báo cá nhân. Xung là quan hệ giữa các chi, không phải dự báo về người sinh năm bị xung.

Hiểu nhầm thứ tư là dùng lịch của nước khác hoặc của sách khác mà không biết. Nội dung hai cột khác nhau giữa các bản biên soạn, nên lệch một hai mục là bình thường; chỉ ngày âm và can chi là phải khớp.

Hiểu nhầm thứ năm là cho rằng lịch áp dụng giống nhau cho mọi người trong nhà. Cách dùng truyền thống còn đối chiếu ngày với tuổi của người liên quan, và đó là bước riêng, không nằm trong trang lịch.

Với người cần tra ngày sinh để đối chiếu tuổi trước khi chọn ngày, bài viết về cách tra ngày sinh âm lịch hướng dẫn từng bước đổi ngày và ghi chú tháng nhuận. Còn nếu chỉ cần biết các mốc lễ lớn của năm, bài Tết 2027 tổng hợp những ngày đầu năm.

Lịch vạn niên là bảng tra gọn cho một cách sắp xếp thời gian truyền thống. Nó cho biết ngày đó được gọi là gì trong hệ âm lịch và can chi, truyền thống gắn với ngày đó những việc gì, và hướng nào bị đánh dấu là không thuận. Nó không biết hoàn cảnh của bạn và cũng không tuyên bố là biết.

Dùng theo cách đó, lịch là ý kiến tham khảo thứ hai khi cần chốt một ngày mà vẫn còn dư vài ngày để dịch. Dùng như mệnh lệnh thì lại sinh ra lo lắng mà bản thân truyền thống không đòi hỏi. Chọn ngày quan trọng nhất vẫn là chọn ngày mọi người có thể có mặt, và mở lịch vạn niên để xem ngày giúp việc đó gọn hơn chứ không thay thế được.